Kennarar við Háskóla Íslands setja sjálfir viðmið um notkun gervigreindar í eigin námskeiðum. Engin ein regla gildir um öll námskeið við HÍ, þess vegna þarf hver kennari eða kennarahópur að meta hvað hentar best miðað við hæfniviðmið, verkefni og námsmat.

Viðmiðin geta gilt fyrir heilt námskeið, en oft er gagnlegra að velja ólík stig fyrir ólík verkefni. Mikilvægast er að skýrt komi fram hvað er leyfilegt, hvað er ekki leyfilegt og hvers vegna. Nemendur eiga að sjá þessi viðmið í kennsluáætlun og í verkefnalýsingum.

Hvernig vel ég stig?

Áður en þú velur stig skaltu spyrja:

  • Hvaða hæfni á verkefnið að meta (t.d. sjálfstæða rökfærslu, ritun eða tæknilega færni)?
  • Myndi gervigreind styðja þá hæfni eða koma algjörlega í stað hennar?
  • Þarf að gera vinnuferlið sýnilegt með gagnsæisyfirlýsingu?

Hvaða stig hentar mínu námskeiði eða verkefni?

Byrjaðu á því að opna það stig sem þú telur að passi best. Berðu síðan saman flokkana „Hentar ef“, „Má“ og „Má ekki“ áður en þú setur viðmiðin í kennsluáætlun eða verkefnalýsingu.

Þetta stig hentar þegar markmiðið er að meta færni sem gervigreind gæti annars leyst fyrir nemandann, svo sem í prófum í tíma eða þar sem sjálfstæð frammistaða er grundvallaratriði.

Má:

  • Vinna verkefnið algjörlega án gervigreindar.
  • Nota viðurkennd stuðningsúrræði háskólans, svo sem Ritver, ef við á.

Má ekki:

  • Nota gervigreind við hugarflug.
  • Nota gervigreind við skipulag.
  • Nota gervigreind við textagerð.
  • Nota gervigreind við yfirlestur.
  • Nota gervigreind við þýðingar.
  • Nota gervigreind við staðreyndaprófun.

Hentar ef:

  • Þú ert að meta grunnfærni.
  • Námsmat krefst óstuddrar frammistöðu.
  • Verkefnið fer fram við stýrðar aðstæður.

Þetta stig hentar þegar nemendur mega nota gervigreind til að styðja lestur og skilning, en notkunin er takmörkuð við undirbúning og er ekki leyfð í verkefnum sem metin eru til einkunnar.

Má:

  • Nota gervigreind til að fá samantektir á lesefni.
  • Fá útskýringar á flóknum hugtökum.
  • Búa til æfingaspurningar.

Má ekki:

  • Nota gervigreind í verkefnum sem skilað er til einkunnar.
  • Láta samantektir koma í stað eigin lesturs á námsefni.

Hentar ef:

  • Mikið lesefni er í námskeiðinu.
  • Þú vilt halda allri AI-notkun utan við sjálfa verkefnavinnuna.

Þetta stig hentar þegar gervigreind má styðja fyrstu skref verkefnavinnu, en lokaafurðin þarf að sýna eigin hugsun, túlkun og röksemdafærslu nemandans.

Má:

  • Nota gervigreind við hugarflug.
  • Fá hugmyndir að rannsóknarspurningu.
  • Fá drög að skipulagi eða beinagrind verkefnis.
  • Kanna skilgreiningar eða bakgrunnshugtök áður en skrif hefjast.
  • Búa til lista yfir mögulegar rannsóknarspurningar eða nálganir.

Má ekki:

  • Láta gervigreind skrifa setningar.
  • Láta gervigreind skrifa efnisgreinar.
  • Láta gervigreind skrifa drög.
  • Nota gervigreind til að greina lesefni.
  • Nota gervigreind til að greina heimildir.
  • Nota gervigreind til að greina gögn.
  • Nota gervigreind til að umorða texta.
  • Nota gervigreind til að bæta málfar.
  • Nota gervigreind til yfirlestrar.
  • Nota gervigreind til að ljúka verkefninu.

Hentar ef:

  • Þú vilt leyfa hugmyndavinnu en halda skýrum mörkum.
  • Námsmatið á að sýna eigin hugsun.
  • Námsmatið á að sýna heimildanotkun.
  • Námsmatið á að sýna ritfærni.
  • Þú ert að kenna rannsóknarfærni.
  • Þú ert að kenna rökfærslu.
  • Þú ert að kenna greiningarfærni.

Þetta stig hentar þegar gervigreind má vera takmarkað hjálpartæki við skýrleika, málfar og skipulag. Þetta stig hentar líklega breiðum hópi námskeiða við HÍ.

Má:

  • Nota gervigreind í hugarflugi.
  • Fá aðstoð með málfar.
  • Fá aðstoð með skýrleika.
  • Fá aðstoð með orðalag.
  • Láta gervigreind lesa yfir texta sem nemandi hefur sjálfur skrifað.
  • Láta gervigreind bæta texta sem nemandi hefur sjálfur skrifað.
  • Biðja gervigreind að útskýra hugtök sem reynast erfið.
  • Nota gervigreind til að kanna skilning á lesefni.
  • Nota gervigreind til að kanna skilning á námsefni.

Má ekki:

  • Láta gervigreind skrifa heilar efnisgreinar.
  • Láta gervigreind skrifa kafla.
  • Láta gervigreind skrifa drög.
  • Láta gervigreind búa til uppbyggingu verkefnisins.
  • Láta gervigreind búa til röksemdafærslu verkefnisins.
  • Láta gervigreind draga saman heimildir í stað eigin lesturs.
  • Treysta á að gervigreind túlki gögn fyrir nemandann.
  • Treysta á að gervigreind túlki heimildir fyrir nemandann.
  • Treysta á að gervigreind túlki fræðirit fyrir nemandann.
  • Skila AI-mynduðum texta sem eigin vinnu án mats.
  • Skila AI-mynduðum texta sem eigin vinnu án endurskoðunar.
  • Skila AI-mynduðum texta sem eigin vinnu án skilnings.

Hentar ef:

  • Þú vilt leyfa stuðning við skrif.
  • Þú vilt leyfa stuðning við skýrleika.
  • Þú vilt leyfa stuðning við skipulag.
  • Nemendur þurfa enn að skilja það sem þeir skila.
  • Nemendur þurfa enn að útskýra það sem þeir skila.
  • Nemendur þurfa enn að standa á bak við allt sem þeir skila.
  • Áherslan er á raunverulegt nám með AI sem verkfæri, ekki staðgengil nemandans.

Þetta stig hentar þegar markmiðið er að nemendur læri að vinna með gervigreind á gagnrýninn, skapandi og ábyrgan hátt. Hér er tæknin samþætt vinnuferlinu.

Má:

  • Nota gervigreind á öllum stigum vinnuferlisins.
  • Nota gervigreind við hugarflug.
  • Nota gervigreind við heimildaleit.
  • Nota gervigreind við textagerð.
  • Nota gervigreind við yfirlestur.
  • Nota gervigreind við lausn vandamála.
  • Láta gervigreind endurskoða texta sem nemandi hefur skrifað.
  • Láta gervigreind endurskipuleggja texta sem nemandi hefur skrifað.
  • Nota gervigreind til að bera saman túlkanir.
  • Nota gervigreind til að bera saman aðferðir.
  • Nota gervigreind til að bera saman nálganir.
  • Nota gervigreind til að prófa mismunandi lausnir.
  • Nota gervigreind til að prófa mismunandi sviðsmyndir.
  • Nota gervigreind til að kanna skapandi leiðir.
  • Nota gervigreind til að kanna óhefðbundnar leiðir.
  • Innleiða úttak gervigreindar í verkefni.
  • Innleiða úttak gervigreindar í frumgerð.
  • Nota gervigreind með skapandi og tilraunakenndum hætti þar sem nemendur ígrunda ferlið og skrásetja notkun sína.

Má ekki:

  • Treysta því að gervigreind meti sjálf hvort úttak sé rétt.
  • Sleppa eigin mati.
  • Sleppa eigin rýni.
  • Sleppa eigin ábyrgð.
  • Skila lokaafurð sem nemandi getur ekki útskýrt.
  • Skila lokaafurð sem nemandi getur ekki staðið á bak við.
  • Sleppa skráningu á því hvernig gervigreind var notuð þegar slík skráning er krafa.

Nemendur verða samt að gera sjálfir:

  • Meta hvort svör gervigreindarinnar séu rétt.
  • Vísa rétt í heimildir.
  • Staðfesta fullyrðingar.
  • Tryggja að röksemdafærslan endurspegli eigin skilning.
  • Tryggja að uppbyggingin endurspegli eigin skilning.
  • Útskýra hvernig gervigreind var notuð.
  • Ígrunda hvað virkaði.
  • Ígrunda hvað virkaði ekki.
  • Ígrunda hvernig úttakið var metið.
  • Tryggja að lokaafurðin standist akademískar kröfur.

Hentar ef:

  • Námskeiðið felur í sér hagnýta lausn vandamála.
  • Námskeiðið felur í sér stafræna færni.
  • Námskeiðið felur í sér ítrun í hönnun.
  • Hæfniviðmið fela sérstaklega í sér gervigreindarlæsi.
  • Hæfniviðmið fela sérstaklega í sér gerð kvaðninga.
  • Hæfniviðmið fela sérstaklega í sér mat á úttaki.
  • Hæfniviðmið fela sérstaklega í sér hönnun vinnuferla.
  • Námskeiðið hvetur til nýsköpunar.
  • Námskeiðið hvetur til tilrauna.
  • Námskeiðið hvetur til skapandi vinnu.
  • Markmiðið er að nemendur læri að vinna með gervigreind á gagnrýninn og ábyrgan hátt.
A teacher selects one of 5 folders in front of her as she works at her desk.

Má blanda stigum saman?

Já. Það er oft mjög skynsamlegt að nota ólík stig í sama námskeiði. Til dæmis:

  • Stig 1: Fyrir próf í tíma.
  • Stig 3: Fyrir mótun rannsóknarhugmynda.
  • Stig 4: Fyrir lokaritgerð eða skýrslugerð.

Gagnsæisyfirlýsingar

Ef nemendum er heimilt að nota gervigreind í verkefni sem metið er til einkunnar (sérstaklega á stigum 3–5) skal gera kröfu um gagnsæisyfirlýsingu. Hún ætti að svara:

  1. Hvaða verkfæri og kvaðningar (prompts) voru notaðar?
  2. Í hvaða tilgangi var tæknin nýtt?
  3. Hvernig var unnið áfram með úttakið?
  4. Hvað í verkefninu er eigið framlag nemandans?

Ef grunur vaknar um óheimila notkun

Ef grunur vaknar um að nemandi hafi notað gervigreind með óheimilum hætti skal fara eftir þeim formlega farvegi sem gildir um agamál við Háskóla Íslands. Athugið að sífellt erfiðara er að greina AI-texta með vissu; því er vönduð verkefnahönnun og samtal við nemendur áhrifaríkasta vörnin.

Næstu skref fyrir kennara

  1. Skoðaðu hæfniviðmið og námsmat í námskeiðinu.
  2. Veldu stig fyrir námskeiðið í heild eða einstök verkefni.
  3. Birtu reglurnar skýrt í kennsluáætlun og á Canvas.
  4. Taktu samtalið við nemendur strax í upphafi misseris.
Share