Skýr samskipti um notkun gervigreindar draga úr óvissu og auðvelda bæði kennurum og nemendum að vinna eftir sameiginlegum viðmiðum. Þegar nemendur skilja hvað er leyft, hvað þarf að skrá og hvers vegna, verður auðveldara að styðja við akademísk heilindi, ábyrgð og raunverulegt nám.

Efninu á þessari síðu er skipt upp í hagnýtar leiðbeiningar um hvernig ræða má notkun gervigreindar við nemendur, hvenær gagnsæisyfirlýsingar eiga við og hvernig lesa má úr slíkum yfirlýsingum.

Áður en námskeið hefst

  • Settu fram skýran ramma: Skilgreindu notkun gervigreindar í kennsluáætlun námskeiðsins.
  • Vertu afdráttarlaus: Gerðu skýrt hvort notkun sé leyfð, takmörkuð eða óheimil.
  • Lýstu skráningu: Útskýrðu nákvæmlega hvernig nemendur eiga að skrá notkun sína ef þess er krafist.
  • Áréttaðu viðmið: Minntu á persónuvernd, ábyrgð og helstu viðmið Háskóla Íslands.
  • Rifjaðu reglurnar upp: Farðu yfir þessi atriði í kennslustund, ekki aðeins í skriflegum leiðbeiningum.

Hvenær gagnast gagnsæisyfirlýsing?

Gagnsæisyfirlýsingar nýtast vel þegar verkefni byggjast á sjálfstæðri greiningu, hugmyndavinnu eða rannsóknarvinnu. Þær gera vinnuferlið sýnilegra og geta:

  • Eflt gagnsæi og traust á milli kennara og nemenda.
  • Hjálpað kennurum að skilja vinnuferli nemandans betur.
  • Hvatt nemendur til að ígrunda eigin ákvarðanir og vinnubrögð.
  • Styrkt ábyrgð og heiðarleika í námi.

Dæmi um gagnsæisyfirlýsingar fyrir nemendur

Nemendur geta til dæmis gert stuttlega grein fyrir eftirfarandi þáttum í yfirlýsingu sinni:

  • Verkfæri: Hvaða verkfæri voru notuð við vinnsluna.
  • Tilgangur: Í hvaða tilgangi þau voru nýtt (t.d. hugmyndavinna, yfirlestur eða skipulag).
  • Úrvinnsla: Hvernig unnið var áfram með úttakið úr tækinu.
  • Kvaðningar: Hvaða kvaðningar (prompts) voru notaðar, þar sem það á við.
  • Eigið framlag: Hvað í verkefninu telst vera eigið framlag nemandans.
  • Ábyrgð: Staðfesting á að nemandinn beri fulla ábyrgð á lokaafurðinni í heild sinni.

Hér eru fjögur dæmi um yfirlýsingar sem nemendur geta nýtt og aðlagað eftir eðli verkefnis:

Dæmi 1: Engin notkun

„Gervigreindarverkfæri voru ekki notuð við gerð þessa verkefnis.“

Dæmi 2: Takmörkuð notkun (aðstoð við skipulag)

„Við gerð þessa verkefnis var gervigreind notuð við hugmyndavinnu og skipulag. Ég yfirfór allt efni sjálf(ur), vann áfram með það og ber fulla ábyrgð á lokaútgáfunni.“

Dæmi 3: Sértæk notkun (skráning á vinnuferli)

„Ég notaði [nafn á verkfæri] til að [tilgangur]. Kvaðningarnar sem ég notaði voru [listi yfir helstu kvaðningar]. Úttakið nýtti ég til [skýringar eða frekari vinnslu]. Ég yfirfór efnið sjálf(ur), vann áfram með það og ber fulla ábyrgð á lokaafurðinni.“

Dæmi 4: Ítarleg yfirlýsing (t.d. fyrir ritgerðir eða stærri verkefni)

„Við gerð þessarar ritgerðar voru gervigreindarverkfæri notuð með takmörkuðum hætti, til dæmis við hugmyndavinnu, skipulag texta og yfirferð á málfari. Verkfærin voru ekki notuð til að mynda rök, túlka heimildir eða draga fræðilegar ályktanir. Ég yfirfór allt efni sjálf(ur), vann áfram með það með gagnrýnum hætti og ber fulla ábyrgð á lokaútgáfunni. Engin persónugreinanleg eða viðkvæm gögn voru sett inn í verkfærin.“

Markmiðið er ekki að „grípa“ nemendur, heldur að gera vinnuferlið gagnsætt og styðja við raunverulegt nám og akademísk heilindi.

 Dæmi um texta í kennsluáætlun eða á Canvas
A teacher and a student look over the student's work together.
Spurningar og svör

  • Stutt yfirlýsing fyrir minni verkefni (t.d. hugmyndavinna, umræðupóstar).
  • Meiri skráning fyrir stærri verkefni (t.d. ritgerðir, rannsóknir, lokaverkefni).
  • Gagnrýnin ígrundun ef nemendur þurfa að meta gæði, hlutdrægni eða villur í úttaki.
  • Sérstök varúð ef verkefnið snertir viðkvæm gögn eða persónuvernd.

  • Samhengi: Passar yfirlýsingin við tegund verkefnis?
  • Skýrleiki: Er ljóst hvaða kvaðningar voru notaðar og í hvaða tilgangi?
  • Sjálfstæði: Er greinilegt hvað nemandinn gerði sjálf(ur)?
  • Gæði: Getur nemandinn bent á styrkleika og veikleika úttaksins?
  • Heiðarleiki: Er yfirlýsingin trúverðug og í samræmi við verkið?
  • Persónuvernd: Eru einhver gögn sem mátti ekki setja inn?

  • Þegar verkefni snýst eingöngu um málfar eða stafsetningu.
  • Þegar gervigreind er ekki leyfð og verkefnisform tryggir að hún skiptir ekki máli.
  • Þegar notkun er svo lítilvæg að hún hefur engin áhrif á innihald (t.d. ein kvaðning til að athuga stafsetningu).
  • Kennari getur þó hvatt til stuttrar yfirlýsingar til að efla gagnsæi.

  • Hvetjið nemendur til að nota gervigreindarverkfæri snemma í verkefnavinnu.
  • Sýnið hvernig má meta villur, fleipur og hlutdrægni.
  • Ræðið hvernig tæknin getur bæði stutt og truflað vinnu.

Umræðuæfingar 

  • „Hvar liggja mörkin milli eigin hugsunar og áhrifa frá gervigreind?“
  • „Hvernig tryggjum við heiðarleika þegar tæknin hjálpar til?“
  • Þessar æfingar má nota í upphafi náms eða sem hluta af námsmati. 
Share