Tilgangur kerfisins er fyrst og fremst að gera nemendum kleift að sækja nám á milli ólíkra háskóla álfunnar og fá nám sitt metið. Viðmiðin eða tækin sem valin voru til að auðvelda samanburð og tryggja gæði prófgráðu eru af ýmsum toga. Saminn var evrópskur viðmiðunarrammi þar sem dregin var fram sú hæfni sem eðlilegt þótti að nemendur byggju yfir að loknu námi á ýmsum stigum náms (European Qualification Framework) og samstarfslöndum falið að búa til svipaða ramma heima í héraði sem endurspegluðu sérstöðu hvers lands, sbr. Hæfnirammi um íslenska menntun. Mælt var með því að háskólanám væri skipulagt á þremur þrepum þar sem BA/BS nám væri almennt til þriggja ára, meistaranám tvö og doktorsnám þrjú. Ákveðið var að nám nemenda ætti fyrst og fremst að mæla í vinnustundum sem nemendur leggja í námið (ECTS) og að hverju prófskírteini fylgdi skírteinisviðauki (Diploma supplement) þar sem finna má greinagóða lýsingu á námi nemenda, inntaki þess og skipulagi. Þannig ættu viðtakendur auðveldar með að átta sig á að hvers konar hæfni nemendur búa yfir við násmslok.
Í lögunum sem sett voru árið 2006 var íslenskum háskólum gert skylt að sækja um svokallaða viðurkenningu. Hluti af þeirri umsókn var krafa menntamálayfirvalda um að skilgreina ætti lokaviðmið allra námsleiða. Á sama tíma gáfu yfirvöld út fyrstu viðmið sín um æðri menntun og prófgráður (National Qualification Framework for higher education). Þau viðmið eru trygging íslenskra stjórnvalda um gæði háskólanáms á Íslandi. Í viðmiðunum segir:
„Viðmið um æðri menntun og prófgráður á Íslandi eru kerfisbundin lýsing á uppbyggingu náms- og prófgráða á háskólastigi sem taka sérstaklega til viðmiða um lærdóm (e. learning outcomes) við námslok. Allir háskólar á Íslandi sem öðlast viðurkenningu mennta- og menningarmálaráðherra samkvæmt lögum um háskóla nr. 63/2006 skulu fylgja þeim viðmiðum sem hér eru sett fram. Hér á eftir er gerð grein fyrir þeim viðmiðum sem háskólar skulu hafa við lýsingu á þekkingu, leikni og hæfni nemenda þegar þeir hafa lokið ólíkum prófgráðum. Einnig er fjallað um tengsl viðmiðanna við gæðaeftirlit með háskólastarfi.“
Hæfnirammi – EQF/NQF
Hæfnirammi um íslenska menntun lýsir þeim kröfum sem gerðar eru við námslok á hverju skólastigi og í atvinnulífinu. Hann endurspeglar menntakerfi landsins og er skipt í 7 þrep. Íslenski hæfniramminn byggir á Evrópska hæfnirammanum um menntun (European Qualification Framework – EQF) sem er 8 þrep og er ætlað að auka gegnsæi milli evrópskra menntakerfa, í þeim tilgangi að einstaklingar fá menntun og starfsréttindi viðurkennd á milli landa. Hæfnirammanum var skipt upp í þrjú svið; þekkingu (knowledge), leikni (skills) og hæfni (competence) eins og gert er í Viðmiðum um æðri menntun og prófgráður. Evrópski hæfniramminn var hins vegar endurskoðaður árið 2017 og nú er þeim ramma skipt upp í þekkingu (knowledge), leikni (skills) og sjálfstæði og ábyrgð (responsibility and autonomy)[1].
Öll viðurkennd námslok á grunn-, framhalds- og háskólastigi hafa verið sett á þrep auk námskráa í framhaldsfræðslu sem fengið hafa vottun Menntamálastofnunar.
Þekking – Leikni – Hæfni
Samkvæmt viðmiðunum um æðri menntun og prófgráður og hæfniramma um íslenska menntun á hæfni útskrifaðra nemenda að falla á þrjú svið sem eru þekking (e. knowledge), leikni (e. skills) og hæfni (e. competence). Í viðmiðunum eru þessi hugtök skilgreind á eftirfarandi hátt.
- Þekking er safn staðreynda, lögmála, kenninga og aðferða sem einstaklingur hefur tileinkað sér. Þekking er bæði fræðileg og hagnýt.
- Leikni felur í sér færni til að beita þekkingu. Leikni getur falist í almennri leikni sem ekki er bundin ákveðinni fræðigrein eða starfsgrein og sérhæfðri leikni.
- Hæfni felur í sér yfirsýn og getu til að nýta þekkingu og leikni við nám og starf.
Á vettvangi Evrópusambandsins hefur „þekking“ verið skilgreind sem úrvinnsla upplýsinga með námi. Þekking er meginatriði staðreynda, meginreglna, kenninga og venja sem tengjast sviði vinnu eða námi. Í samhengi við EQF er þekkingu lýst sem fræðilegri og / eða sem staðreyndum. „Leikni“ hefur verið skilgreind sem geta til að beita þekkingu og nota þekkingu til að ljúka verkefnum og leysa vandamál. Í samhengi við EQF er leikni lýst sem hugrænum ferlum eða hagnýtum. Hæfni er hugtak sem er erfitt viðfangs og ekki allir sammála um skilgreiningu á því. Í tengslum við umræðu um hæfniramma og hæfniviðmið hefur með hugtakinu gjarnan verið vísað til þess að nemandi búi yfir nægri þekkingu og leikni til að geta gert eitthvað ákveðið/framkvæmt. Þannig er hæfni í þessu samhengi samspil þekkingar, leikni og ákveðinna viðhorfa sem reynt var að nálgast með endurskoðun á evrópska hæfnirammanum árið 2017. En þar var þrískiptingunni breytt úr þekking, leikni og hæfni í þekking, leikni og sjálfstæði og ábyrgð. Á vettvangi Evrópusambandsins hefur sjálfstæði og ábyrgð verið skilgreind sem getan til að beita þekkingu og leikni á sjálfstæðan og ábyrgan hátt og hæfni hefur verið skilgreind sem staðfest geta til að nota þekkingu, leikni og persónulega, félagslega og / eða aðferðafræðilegir hæfileika, í vinnu eða námi og í tengslum við faglegu og persónulega þróun. [2]