Gervigreind getur nýst nemendum við lestur, hugmyndavinnu og undirbúning verkefna, en varðandi heimildavinnu þarf að setja skýr mörk. Þótt tæknin geti stutt við ýmsa þætti námsins þýðir það ekki sjálfkrafa að notkun hennar sé æskileg eða heimil í öllum námskeiðum. Það er kennari sem setur viðmið um hvað má, hvað má ekki og við hvaða aðstæður notkun gervigreindar er leyfð.
Hér er að finna leiðbeiningar sem hjálpa þér að skilgreina hvernig nemendur mega nýta gervigreind við heimildaleit, samantektir, skýringar, þýðingar og heimildaskráningu.
Lykilatriðið er að nemendum sé ljóst hvar mörkin liggja: hvað telst vera stuðningur, hvað þeir þurfa að gera sjálfir og hvenær notkun gervigreindar fer að vinna gegn markmiðum verkefnisins. Skýr viðmið frá kennara, bæði í kennsluáætlun og verkefnalýsingum, draga úr óvissu og gera nemendum auðveldara að fylgja þeim reglum sem gilda í hverju tilviki.
Þetta á við ef:
- Þú vilt leyfa nemendum að nota gervigreind á fyrstu stigum heimildavinnu.
- Markmiðið er að styðja við efnisafmörkun, leitarorð eða hugmyndavinnu.
- Þú gerir kröfu um að nemendur sannreyni og meti heimildirnar sjálfir.
Má:
- Nota gervigreind til að fá hugmyndir að leitarorðum.
- Nota gervigreind til að afmarka viðfangsefni eða rannsóknarspurningu.
- Nota gervigreind til að fá tillögur að undirþemum eða umræðuþráðum.
- Nota gervigreind til að fá yfirlit yfir hugtök eða sjónarhorn sem gætu skipt máli.
Má ekki:
- Vísa í heimild sem nemandi hefur ekki kynnt sér sjálfur.
- Treysta á heimildatilvísanir frá gervigreind án þess að sannreyna þær (vegna hættu á fölsuðum heimildum).
- Láta gervigreind velja heimildir í stað þess að beita eigin faglega mati.
- Byggja verkefni á heimildum sem ekki er hægt að staðfesta.
Tillaga að texta í verkefnalýsingu:
Nemendum er heimilt að nota gervigreind til að afmarka efni, þróa leitarorð og kanna möguleg undirþemu. Nemendur bera þó sjálfir ábyrgð á að finna, sannreyna og lesa þær heimildir sem notaðar eru í verkefninu. Ekki má vísa í heimildir sem nemandi hefur ekki kynnt sér á eigin spýtur.
Þetta á við ef:
- Þú vilt leyfa takmarkaðan stuðning við lestur á flóknum textum.
- Markmiðið er skilningur á innihaldi fremur en mat á lestrargetu nemandans.
- Þú vilt að nemendur noti tæknina sem hjálpartæki en ekki sem staðgengil lestrar.
Má:
- Fá stutta samantekt til að átta sig á meginatriðum áður en farið er í eiginlegan lestur.
- Biðja um yfirlit yfir lykilhugtök í texta til að dýpka skilning.
- Nota gervigreind til að bera kennsl á atriði sem þarf að skoða nánar í frumtexta.
Má ekki:
- Nota samantekt gervigreindar í stað þess að lesa heimildina sjálfa.
- Byggja verkefni eða ályktanir eingöngu á samantekt frá gervigreind.
- Láta gervigreind lesa heimildir fyrir sig í stað eigin vinnu.
- Treysta úttaki án þess að bera það saman við frumtextann.
Tillaga að texta í verkefnalýsingu:
Nemendur mega nota gervigreind til að fá stutt yfirlit yfir lesefni eða skýringar á lykilhugtökum. Slík notkun kemur þó ekki í stað eigin lesturs. Nemendur skulu sjálfir lesa þær heimildir sem verkefnið byggist á og mega ekki byggja úrvinnslu sína eingöngu á samantektum frá gervigreind.
Þetta á við ef:
- Markmiðið er að styðja við fræðilegan skilning.
- Þú vilt gefa nemendum tæki til að glíma við tæknilegt eða flókið efni.
- Verkefnið á samt sem áður að byggjast á eigin túlkun nemandans.
Má:
- Biðja gervigreind að útskýra hugtök á einfaldari hátt.
- Fá aðstoð við að greina lykilhugtök í texta.
- Nota gervigreind til að prófa eigin skilning á flóknu lesefni.
Má ekki:
- Láta gervigreind túlka eða greina heimildina í stað nemandans.
- Nota skýringu úr gervigreind sem staðgengil fyrir vinnu með frumtexta.
- Skila túlkun sem nemandi getur ekki útskýrt sjálfur á gagnrýninn hátt.
Tillaga að texta í verkefnalýsingu:
Nemendum er heimilt að nota gervigreind til að fá skýringar á hugtökum eða öðru flóknu efni sem tengist verkefninu. Slíkar skýringar eru þó aðeins hugsaðar sem stuðningur við nám. Nemendur skulu sjálfir lesa og vinna með þær heimildir sem verkefnið byggist á og bera ábyrgð á eigin túlkun, greiningu og niðurstöðum. Ekki má skila efni sem nemandi getur ekki sjálf(ur) útskýrt og rökstutt á gagnrýninn hátt.
Á við þegar:
- Nemendur vinna með erlent mál eða flókið tæknimál.
- Tungumálakunnátta er ekki meginviðfangsefni námsmatsins.
- Þú vilt styðja við skilning en tryggja að nemendur vinni vinnuna sjálfir.
Má:
- Nota gervigreind til að fá grófa þýðingu á stuttum köflum.
- Biðja um einfaldara orðalag á flóknum eða torfærðum texta.
- Nota gervigreind til að skýra sérhæfðan orðaforða.
Má ekki:
- Láta gervigreind þýða heilu heimildirnar í stað þess að lesa þær og glíma við textann.
- Byggja verkefni á þýðingu sem nemandi hefur ekki yfirfarið og borið saman við frumtexta.
- Nota þýðingu frá gervigreind sem heimild í stað frumtextans.
- Skila texta án þess að sannreyna hvort þýðingin sé rétt eða villandi.
Tillaga að texta í verkefnalýsingu:
Nemendum er heimilt að nýta gervigreind til að skilja flókinn orðaforða eða stutta textabúta. Slík notkun kemur þó ekki í stað eigin lesturs og úrvinnslu. Nemendur bera ábyrgð á að sannreyna þýðingar og byggja verkefnið á eigin skilningi á heimildunum.
Á við þegar:
- Þú vilt leyfa tæknilega aðstoð við uppsetningu og snið.
- Form heimildaskrár er ekki meginmarkmið verkefnisins.
- Þú leggur áherslu á að nemendur beri ábyrgð á nákvæmni vísana.
Má:
- Nota gervigreind til að fá tillögu að uppsetningu ákveðinnar heimildar.
- Nota gervigreind til að kanna hvernig tilvísun lítur út í tilteknum tilvísunastíl (t.d. APA eða Chicago).
- Nota gervigreind sem stuðning við tæknilega framsetningu heimildaskrár.
Má ekki:
- Treysta því íblindni að heimildaskrá frá gervigreind sé rétt.
- Vísa í heimild sem er ekki til eða nemandi hefur ekki kynnt sér.
- Sleppa því að bera heimildaskrána saman við viðurkenndar leiðbeiningar HÍ.
- Láta gervigreind búa til tilvísanir sem nemandi rýnir ekki sjálfur.
Tillaga að texta í verkefnalýsingu:
Nemendum er heimilt að nota gervigreind sem stuðning við tæknilega uppsetningu heimildaskrár og tilvísana, til dæmis til að kanna hvernig heimild lítur út í tilteknum tilvísunastíl. Slík notkun kemur þó ekki í stað eigin yfirferðar. Nemendur bera sjálfir ábyrgð á að allar heimildir séu raunverulegar, rétt skráðar og í samræmi við viðurkenndar leiðbeiningar. Ekki má vísa í heimildir sem nemandi hefur ekki sjálf(ur) kynnt sér og sannreynt.
Óháð því hversu mikið gervigreind er leyfð, hvílir sú skylda ávallt á nemendum að:
- Lesa þær heimildir sem þeir vísa í.
- Sannreyna upplýsingar, tilvitnanir og gögn.
- Meta gæði og áreiðanleika alls efnis af gagnrýni.
- Skilja og geta útskýrt það sem þeir skila (eigin úrvinnsla).
- Bera fulla ábyrgð á lokaafurðinni.
- Fylgja reglum námskeiðsins um gagnsæi og tilgreina hvernig gervigreind var nýtt.
Kennari ætti að taka skýra afstöðu til eftirfarandi:
- Er heimilt að nýta gervigreind við heimildaleit?
- Má nota hana til að draga saman lesefni?
- Má nota hana til að skýra hugtök eða flókna texta?
- Má nota hana til að þýða eða einfalda málfar?
- Má nota hana við uppsetningu heimildaskrár?
- Þarf nemandi að skila sérstakri gagnsæisyfirlýsingu um notkun AI?
Gátlisti fyrir kennara:
- [ ] Er skýrt hvað er heimilt og hvað er óheimilt?
- [ ] Er tekið fram hvað nemendur verða að gera án aðstoðar?
- [ ] Er ljóst hvernig á að skrá notkun gervigreindar?
- [ ] Vita nemendur hvert þeir eiga að leita séu þeir í vafa?
